ชุดไทยในอดีต 
ชุดสตรีในสมัยรัชกาลที่ 5

ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเป็นยุคที่ประเทศไทยมีการติดต่อค้าขายกับประเทศตะวันตกเป็นอย่างมากส่งผลให้วัฒนธรรมการแต่งกายของชาวตะวันตกเข้ามีส่วนสัมพันธ์กับวัฒนธรรมการแต่งกายเดิมของไทย 

โดยเฉพาะเมื่อภายหลังจากการเสด็จประพาสยุโรป เมื่อพุทธศักราช 2440 เครื่องแต่งกายแบบอังกฤษสมัยควีนวิคตอเรีย ได้เข้ามามีบทบาทในหมู่สตรีของราชสำนักไทย และสตรีชั้นสูง โดยเฉพาะเสื้อที่มีลักษณะแขนพองตั้งแต่ไหล่ถึงต้นแขนและแนบกับลำแขนถึงข้อศอกหรือข้อมือ อย่างที่เรียกกันว่า เสื้อแขนหมูแฮม คอเสื้อนิยมคอตั้งสูง ตัวเสื้อพอดีตัว เอวเสื้อจีบเข้ารูป หรือคาดเข็มขัด ส่วนผ้านุ่งยังคงเป็นแบบโจงกระเบน โดยเป็นผ้าม่วง ผ้าลาย หรือผ้าพื้นเข้ากับสีเสื้อ หรือแล้วแต่โอกาส สะพายแพร (สะพายบนบ่าซ้าย รวบชายไว้ที่เอวด้านขวา) สวมถุงน่อง และรองเท้าคัทชู

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประดิษฐาสารี รหัสเอกสาร 16M00046 

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประเวศวรสมัย และพระองค์เจ้าวุฒิไชยเฉลิมลาภ รหัสเอกสาร 16M00094

สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ รหัสเอกสาร 29M00090

สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ รหัสเอกสาร 29M00095

แม้ลักษณะพื้นฐานของเครื่องแต่งกายสตรีในสมัยนั้นจะมีลักษณะเดียวกัน แต่การประดิษฐ์ตกแต่งและประดับประดาตัวเสื้อนั้นจะแตกต่างกันตามแต่ผู้สวมใส่จะเห็นงาม ทำให้เกิดการพัฒนารูปแบบเสื้อและการตกแต่ง เช่น ระบายลูกไม้เป็นชั้น ๆ รอบแขนเสื้อ การติดโบเล็ก ๆ ตามตัวเสื้อ บางครั้งก็ใช้ลูกไม้ตกแต่งที่ตัวเสื้อ แขน และคอ แล้วแต่ความพึงพอใจ โดยผ้าลูกไม้ที่ใช้ตกแต่งนั้นส่วนมากมาจากต่างประเทศ นอกจากผ้าลูกไม้แล้วก็ยังนิยมผ้าไหมหรือผ้าแพรเนื้อดีจากยุโรป ถุงน่องก็เป็นเครื่องแต่งกายอีกชนิดหนึ่งที่มีวิวัฒนาการเป็นอย่างมาก ไม่ว่าจะเป็นผ้าธรรมดา ผ้าแพร ผ้าลายตาข่ายโปร่ง จนถึงการมีลวดลายต่าง ๆ

จะเห็นได้ว่าการแต่งกายในสมัยนั้นเป็นยุคแห่งการเปลี่ยนแปลง ปรับปรุง และพัฒนา โดยเป็นการผสมผสานวัฒนธรรมการแต่งกายของชาติตะวันตกให้เข้ากับการแต่งกายของไทย จนเป็นเครื่องแต่งกายที่มีเอกลักษณ์สืบทอดกันต่อมาจนถึงปัจจุบัน

สมเด็จพระปิตุจฉาเจ้า สุขุมาลมารศรี พระอัครราชเทวี รหัสเอกสาร 29M00022

สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ ในฉลองพระองค์เสื้อแบบแขนหมูแฮมจีบพระกรฉลองพระองค์ให้พองน้อยกว่าเดิม พระภูษาโจงกระเบน ฉลองพระบาทส้นสูง และถุงพระบาทปักลาย 
รหัสเอกสาร 29M00027

จากซ้ายไปขวา

1. สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ายุคลทิฆัมพร กรมหลวงลพบุรีราเมศวร์

2. สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าเยาวมาลย์นฤมล กรมขุนสวรรคโลกลักษณวดี

3. สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจันทราสรัทวารกรมขุนพิจิตรเจษฎ์จันทร์

4. สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้านิภานภดล วิมลประภาวดี กรมขุนอู่ทองเขตขัตติยนารี

5. สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ามาลินีนพดารา ศิรินิภาพรรณวดี กรมขุนศรีสัชนาลัยสุรกัญญา

เจ้านายฝ่ายในสมัยรัชกาลที่ 5 ในฉลองพระองค์แบบเสื้อแขนหมูแฮม ทรงสะพายแพรจีบ ฉลองพระบาทสูงและถุงพระบาทลายแบบตะวันตก
จากซ้ายไปขวา
1. สมเด็จพระปิตุจฉาเจ้า สุขุมาลมารศรี พระอัครราชเทวี
2. สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าสุทธาทิพยรัตน์ กรมหลวงศรีรัตนโกสินทร
3. พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้านภาพรประภา กรมหลวงทิพยรัตนกิริฏกุลินี

รหัสเอกสาร ภ 001 หวญ 24/2

------------

ผู้เรียบเรียง นางสาวมณีรัตน์ พุทธอุปถัมภ์ นักจดหมายเหตุชำนาญการ สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ กรมศิลปากร

------------

อ้างอิง

เอกสารจดหมายเหตุ :

หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. ภาพที่อัดจากฟิล์มกระจกผนึกบนกระดาษแข็ง (ภาพเมาท์) 16M00046 ภาพพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประดิษฐาสารี

หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. ภาพที่อัดจากฟิล์มกระจกผนึกบนกระดาษแข็ง (ภาพเมาท์) 16M00094 ภาพพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าประเวศวรสมัย

หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. ภาพที่อัดจากฟิล์มกระจกผนึกบนกระดาษแข็ง (ภาพเมาท์) 19M00039 ภาพสมเด็จเจ้าฟ้า กรมขุนพิจิตรเจษฎ์จันทร์

หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. ภาพที่อัดจากฟิล์มกระจกผนึกบนกระดาษแข็ง (ภาพเมาท์) 29M00022 ภาพสมเด็จพระนางเจ้าสุขุมาลมารศรี พระอัครราชเทวี

หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. ภาพที่อัดจากฟิล์มกระจกผนึกบนกระดาษแข็ง (ภาพเมาท์) 29M00027 ภาพสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ

หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. ภาพที่อัดจากฟิล์มกระจกผนึกบนกระดาษแข็ง (ภาพเมาท์) 29M00090 ภาพสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ

หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. ภาพที่อัดจากฟิล์มกระจกผนึกบนกระดาษแข็ง (ภาพเมาท์) 29M00095 ภาพสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ

หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. ภาพหอพระสมุดวชิรญาณ ภ 001 หวญ 24/23 ภาพเจ้านายฝ่ายในสมัยรัชกาลที่ 5

หนังสือ :

คณะกรรมการฝ่ายประมวลเอกสารและจดหมายเหตุ. (2542). การแต่งกายไทยวิวัฒนาการจากอดีตสู่ปัจจุบัน เล่ม 1. กรุงเทพฯ : อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง.

ศิลปากร, กรม กองจดหมายเหตุแห่งชาติ. (2525). สมุดภาพวิวัฒนาการการแต่งกายสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ กรุงเทพฯ : อมรินทร์การพิมพ์.