การแต่งกายของสตรีตามแบบรัฐนิยม ในสมัยจอมพล ป. พิบูลสงคราม

แม้ว่าวิวัฒนาการการแต่งกายของสตรีไทยนั้นมีเกิดขึ้นอยู่เนือง ๆ แต่ยุคที่สร้างความเปลี่ยนแปลงให้ภาคประชาชนมากที่สุดยุคหนึ่งนั้น อาจกล่าวได้ว่าเป็นยุคของจอมพล ป. พิบูลสงคราม คราวดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี เมื่อพุทธศักราช 2484 ได้มีประกาศสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยรัฐนิยม ฉบับที่ 10 เรื่อง การแต่งกายของประชาชนชาวไทย โดยให้ประชาชนแต่งกายด้วยความสุภาพเรียบร้อย และไม่พึงปรากฏตัวต่อสาธารณสถานด้วยการแต่งกายไม่สุภาพ กล่าวคือ ไม่นุ่งผ้าลอยชาย หรือไม่สวมเสื้อ เป็นต้น

ต่อมาในวันที่ 14 มีนาคม พุทธศักราช 2484 ในโอกาสที่รัฐบาลประสบความสำเร็จเรื่องการปรับปรุงเส้นเขตแดนกับอินโดจีนของฝรั่งเศส เพื่อเป็นการแสดงความชื่นชมยินดีกับเรื่องดังกล่าว และเพื่อให้ประเทศไทยรวมถึงประชาชนชาวไทยได้มีภาพลักษณ์เฉกเช่นอารยประเทศและอารยชน จึงได้มี “คำวิงวอนของนายกรัฐมนตรีฝากไว้แก่พี่น้องสตรีไทย เรื่อง การแต่งกาย” ดังนี้

1. ขอให้พี่น้องสตรีไทยทุกท่านไว้ผมยาวตามประเพณีนิยมในสมัยโบราณของเรา หรือไว้ผมยาวตามสมัยนิยมปัจจุบันนี้

2. ขอให้พี่น้องสตรีไทยทุกท่าน เลิกการใช้ผ้าโจงกระเบน เปลี่ยนเป็นการนุ่งผ้าถุงอย่างสมัยโบราณของเรา หรือตามสมัยนิยมปัจจุบันนี้

3. ขอให้พี่น้องสตรีไทยทุกท่าน เลิกใช้ผ้าผืนเดียวปกปิดกายท่อนบน คือไม่ใช้ผ้าคาดอก หรือปล่อยเปลือยกายท่อนบน ให้ใช้เสื้อแทน

โดยในปาฐกถา “ปัญหาเรื่องการแต่งกาย” ของหลวงวิจิตรวาทการ ซึ่งแสดงทางวิทยุกระจายเสียง วันเสาร์ที่ 12 เมษายน พุทธศักราช 2484 ได้กล่าวเอาไว้ในความตอนหนึ่งว่า “เมื่อข้าพเจ้ากลับจากกรุงโตกิโอ ได้ทราบว่าสุภาพสตรีของไทยเราได้พร้อมใจปฏิบัติตามคำวิงวอนของท่านนายกรัฐมนตรี ในการเลิกนุ่งผ้าโจงกระเบน และเลิกการตัดผมคล้ายผู้ชาย ทั้งนี้กระทำให้ข้าพเจ้ารู้สึกพอใจเป็นอันมาก เพราะเป็นส่วนหนึ่งของงานปฏิวัติที่ก้าวหน้าไป”

ทั้งนี้ การแต่งกายตามแบบรัฐนิยมมิใช่เป็นเพียงการเปลี่ยนแปลงภาพลักษณ์ของประชาชนชาวไทยเท่านั้น แต่ยังเป็นส่วนหนึ่งของนโยบายสร้างชาติ เพื่อให้ไทยรอดพ้นจากการสบประมาทของชาติตะวันตกอีกด้วย

เรื่องปาฐกถา ปัญหาเรื่องการแต่งกาย “ของหลวงวิจิตรวาทการ” (พ.ศ. 2484)
รหัสเอกสาร ศธ0701.1/43

โปสเตอร์ เรื่องวัฒนธรรมของไทยด้านการแต่งกายแบบรัฐนิยม
รหัสเอกสาร ภจ มท/5(1)

การแต่งกายตามรัฐนิยมของสตรีอำเภอสิชล จังหวัดนครศรีธรรมราช และภาพสตรีผู้ได้รับรางวัลประกวด
รหัสเอกสาร ภจ มท/1(1)

การแต่งกายตามรัฐนิยมของสตรีอำเภอสิชล จังหวัดนครศรีธรรมราช และภาพสตรีผู้ได้รับรางวัลประกวด
รหัสเอกสาร ภจ มท/1(2)

สตรีแต่งกายตามแบบรัฐนิยม รหัสเอกสาร ภจ มท/6(1) และรหัสเอกสาร ภจ มท/6(2)
 

สตรีแต่งกายตามแบบรัฐนิยม รหัสเอกสาร ภจ มท/6(3) และรหัสเอกสาร ภจ มท/6(4)

----------------

ผู้เรียบเรียง นางสาวจิณณะ พูลสุมล นักจดหมายเหตุปฏิบัติการ สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ กรมศิลปากร

----------------

อ้างอิง

เอกสารจดหมายเหตุ:

          หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. เอกสารสำนักเลขานุการกรม กรมศิลปากร ศธ0701.1/43 เรื่องปาฐกถา ปัญหาเรื่องการแต่งกาย “ของหลวงวิจิตรวาทการ” (พ.ศ. 2484)

          หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. ภาพแยกจากเอกสารกระทรวงมหาดไทย ภจ มท/1 การแต่งกายตามรัฐนิยมของสตรีอำเภอสิชล จังหวัดนครศรีธรรมราช และภาพสตรีผู้ได้รับรางวัลประกวด

          หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. ภาพแยกจากเอกสารกระทรวงมหาดไทย ภจ มท/5 โปสเตอร์ เรื่องวัฒนธรรมของไทยด้านการแต่งกายแบบรัฐนิยม

          หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. ภาพแยกจากเอกสารกระทรวงมหาดไทย ภจ มท/6 สตรีแต่งกายตามแบบรัฐนิยม

หนังสือ:

          (2484). แนวการสร้างชาติและป้องกันประเทศ. โรงพิมพ์ไทยเขษ.